نگاهی به مجموعه شعر عکاس دوره گرد
از دوستانی که نام مبارک شان در پیوند وبلاگ حذف شده پیشاپیش پوزش می خواهم این مسئله بر می گردد به پشتبانی نا مناسب بلاگفا امیدوارم مرا ببخشید زیرا هیچ تعمدی در کار نبوده باید ببخشید از دوستان می خواهم یاد آوری کنند تا پیوند شان را اضافه کنم زیرا آن قدر نام ها زیاد است که شاید عزیزی نا خواسته از قلم بیفتد با شرمساری
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
منبع : سایت ادبی والس
معمولا صحبت درباره خوب بودن یک شعر و یا خوب بودن یک مجموعه شعر مستلزم ارائه استدلال هایی است که در عرصه عمومی ، قطعیتی را شامل نمی شوند و دلیل چنین موضوعی شاید بر می گردد به این که در تعیین ارزش زیباشناسانه آثار ، حوزه های ذوقی نیز امکان دخالت دارند و این اتفاق معمولا در سایه عدم تعریف پذیری شعر ، رخ می دهد . اما گذشته از این موضوع ، وجود اتفاق نظر از طرف اهالی ادبیات درباره تعیین شاخص های زیباشناسانه که ارزش هنری سروده ها بر اساس آنها سنجیده شود ، می تواند ملاک نسبتا موثقی برای ارزیابی تلقی گردد . اگرچه در خصوص شعر ، همواره شاخص های ثابتی تحت عنوان شاخصه های ماهوی وجود داشته و خواهد داشت که در طول تاریخ زیباشناسی ارزش خود را حفظ نموده اند . اما بسیاری از المان های دیگر نیز وجود دارند که به اقتضای شرایط فرهنگی ، اجتماعی یا سیاسی در هر دوره و یا تغییر مصادیق و معیارها ، به لحاظ ارزش هنری در شعر ، تغییر وضعیت داده اند. برای نمونه از چنین المان هایی می توان به دامنه واژگانی ، شیوه های بیان ، روش های نحوی و شاید از همه مهم تر شکل اندیشه در شعر اشاره نمود. اصطلاح شعر امروز در هردوره ای مصادیق خاص خودش را دارد . این به معنای نفی شاخص های ماهوی شعر در دوره های مختلفِ گذار ادبیات نیست ؛ بلکه منظورعوض شدن برخی المان ها ، متناسب با تغییر تجربه های بشر و عوض شدن مصداق های زندگی او می باشد که در عین حال به حفظ شاخص های ماهوی هنر در شعر تاکید می ورزد. شعر امروز در دنیای کنونی نیز، متاثر از بینش انسانی است که تجربه های کلاسیسم و مدرنیسم را در اختیار دارد و پیشنهادات پست مدرنیسم را پیش روی خود می بیند و از طرفی مقتضیات زندگی اجتماعی اش واقع گرایی را جانشین میل به هستی شناسی در شعر نموده که این خود منجر به تغییر برخی نشانه ها در آثار گردیده است. اما لازم به یادآوری ست که چنین امری مطلق نیست و بازگشت به هستی شناسی ، بدلیل اهمیت مفاهیم ، در شعر همه دوره ها رخ نموده و در شعر امروز نیز نمی توان چنین بازگشتی را در کنار تمایلات موضوعی آثار نادیده گرفت . برای نشان دادن بخشی از وجوه تغییر یافته در شعر امروز نسبت به شعر دوره های پیشین (که حتی ممکن است مربوط به مقاطعی کوتاه و یا نزدیک باشند ) ، می توان به عوض شدن موضع اندیشه در شعر از وجه روشنگری به وجه انتقادی ، گسترده شدن دایره واژگانی و عبور از محدوده واژگان کلیشه و کلاسیک ، تمایل به پرداخت موضوعی و جزء به جای تمرکز بر مفاهیم کلان ، واقع نگری به جای حقیقت گرایی ، تغییرات ساختاری و ... اشاره کرد . حال اگر با در نظر داشتن چنین پیش فرضی بخواهیم مجموعه شعر عکاس دوره گرد سروده حامد رحمتی که در سال 1389 توسط آهنگ دیگر به چاپ رسیده را مورد بررسی قرار دهیم ، نکات مثبت و قابل توجهی جلب نظر خواهد نمود.
سروده های حامد رحمتی در این مجموعه از فضاهایی ملموس و نزدیک به واقعیت بهره می برند و علیرغم برجسته بودن تخیل در آثار که میل به رمانتیسیسم را افزایش داده ، وجه رمانتیکِ غالبی برآنها چیره نشده است . باید اذعان داشت که تخیل موجود در سروده ها بطور نسبتا موفقی در خدمت هنری نمودن عینیت ها قرار گرفته و مخاطب را به فضایی بیگانه با جهان واقعیت هدایت نمی کند .
.../حاصل عشق بازی ما/ دو کبوتر زخمی / روی پشت بام است/...(ص19)
.../ساز مورد علاقه ام/شرشر باران است/دوش آب سرد را/با صدای گرفته،دوست دارم/..(ص36)
.../همه چیز عادی بود/ما رستگار شده بودیم/وهمسرم داد می زد/شام حاضراست.(ص69)
دغدغه های موجود در آثار این مجموعه بخشی از دغدغه های انسانی امروزی است . اگرچه می توان در مورد گستره آنها و امکان وسیع تر شدنشان بحث کرد. منظور از امکان بحث در خصوص گستره دغدغه ها در واقع توقعی است که با توجه به ظرفیت های عینی و در عین حال هنریِ شعرها در این مجموعه برای پرداختن به دغدغه هایی بزرگتر و عمومی تر ، ایجاد می شود اما مهم این است که شاعر مجموعه عکاس دوره گرد در همین آثار نیز مواضعی را مورد توجه قرار داده که به بخشی از مقتضیات زندگی انسان کنونی ربط دارند و همین امر ، امکان رابطه صمیمی با جهان درون متنی آثار را برای مخاطب ایجاد نموده است .
از لوله ی تفنگم/یک گل سرخ روئیده است/من،برای پرپر شدن/یک دشت بزرگ کم دارم/وبادی که نوازش کند وطنم را.../...(ص48)
.../چقدر دست هایم /به زندگی گرم است/از دانه های برف/آدم های خوبی ساخته ام.(ص12)
.../اگرچشم هایت را به در دوخته ای/لحظه ای درنگ نکن/زخم هایم بسیار عمیق اند.(ص92)
دایره واژگانی موجود در این مجموعه متناسب با زبان و محتوای نوی موجود در شعرها است و به ندرت می توان شکست های زبانی را شاهد بود که از آسیب واژگانی بوجود آمده باشند . از طرفی روانی بیان در روند عمودی سروده ها که از سلامت نحوی سطرها مایه گرفته اند باعث شده مخاطب هنگام خوانش شعرهای این مجموعه احساس کسالت نکند و آمادگی درگیری با لایه های درونی تر برای او محفوظ بماند .
.../یک آدم برفی خوب/روح سفیدش را/با لیوان شیر سر نمی کشد/...(ص52)
.../من،آنقدر سیاسی نبوده ام/که با صدای مرموزِکفش ها/کسی را بشناسم/...(ص22)
.../امروز آخر هفته است /شیب پله ها تند می شود/تند...تند...تند/...(ص65)
عینی بودن اجزای سروده ها در این مجموعه ، یکی از عوامل مهمی است که شکل گیری تصاویری قابل درک را امکان پذیر ساخته و مخاطب در ذهن خود برای استنباط از شکل فضا ها یا ترسیم تصاویر موجود در جهان متنی ، با مشکل عمده ای مواجه نیست و همین امر غرابت ذهنی او را با آنچه در سروده ها اعم از تخیل ، تصویر و اندیشه جاری ست ، افزایش داده است .
.../اگر با صدای امواج / موجی شده ام/دریا را نشانم دهید/...(ص20)
.../وقتی چراغ های سینما روشن شد/قسمتی از چمدان/بیرون پرده مانده بود.(ص71)
.../امشب ساعت را عقب می کشم/ تا برای همیشه در آغوشم بمانی/...(ص57)
فضاسازی در سروده های این مجموعه نقش مهمی را ایفا می کند و زبان آثار را متاثر از خود ساخته است . همچنین وجه روایی در ساختار عمودی اکثر شعرها محسوس می باشد . حتی در مقاطعی مانند برخی بندها یا سطرها ، مخاطب احساس می کند که شاعر بیشتر از آنکه شعر بگوید حرف می زند و این ممکن است تصور آسیب پذیر بودن زبان سروده ها را افزایش دهد ، اما پس از رسیدن به پایان بندی و شکل گیری کلیت اثر ، وی متوجه می شود که این امر تکنیک فضاسازی شاعر را تشکیل داده و او از این امکان در مجموعه عکاس دوره استفاده مفیدی نموده است. در کل حامد رحمتی با پذیرفتن ریسک زبانی (گزاره و روایت ) در بیشتر موارد از عهده فضاسازی روایی و در عین حال شاعرانه برآمده است .به نمونه های زیر توجه کنید که در ادامه شعر به یک فضای شاعرانه می پیوندند.
فکرش را نمی توانم بکنم/روزی در زندان گوانتانامو/اسیر جنگی باشم/وبه سربازی گمنام...(44)
امشب دزدها بیدارند/پلیس ها بیدارند/من وتو نیز بیداریم/...(57)
.../اما از شما چه پنهان/اشک هایم بی اراده می ریزند/...(ص79)
.../به شهربازی می روم/به سینما می روم/وماشین های مدل بالا/توجه ام را جلب می کند/...(ص88)
صمیمیت زبان آثار که می توان آن را در همه نمونه های بالا شاهد بود ، یکی از نقاط برجسته در این مجموعه است ؛ چراکه مخاطب امروز بدلیل درگیری با چالش های بیشمار موجود در جهان پیرامونش ، نیاز مبرمی به همزبانی و درک صمیمت دارد و به نظر یکی از نشانه های توفیق مجموعه های شعر ، نزدیک شدن آنها به زبان و ذهن مخاطبان در طیف های مختلف خواهد بود .آنچنان که شاعر خود نیز در نمونه زیر به این امر تاکید می کند.
.../اگر دست هایمان رها شود/ راه به جایی نمی بریم/...(ص24)
در مجموع و با توجه به ظرفیت های هنری موجود در آثار ، می توان مجموعه عکاس دوره گرد را که اولین مجموعه شعر از حامد رحمتی است ، مجموعه ای موفق تلقی کرد . اما لازم به تاکید است، از شاعری که امکانات هنری مناسبی را در اختیار دارد این توقع همچنان وجود خواهد داشت که دامنه نگاهش را در وجه محتوا به مواضع عمومی تر و دغدغه های وسیع تر بکشاند و این پویایی ، خود برای ادامه موفقیت وی در عرصه شعر امروز ، ضروری خواهد بود .