جنگ، عشق و انسان در جریان شعر غریب کوروش شیوا

سال 1923جمهوری ترکیه با آتاتورک چرخش گسترده ای را در حوزه های مختلف آغاز کرد. حتی خط نوشتاری آن کشور به لاتین تغییر یافت. به فراخور دگرگونی ها، ادبیات آن هم بنابر روحیه تجددخواهی آبستن وقایع جدیدی شد. ازاین رو جریان شعرغریب با اکتای رفعت، ملیح جودت آندای و اورهان ولی کانیک که دوست بودند، در اواخر نیمه نخست قرن بیستم شکل گرفت. نزدیک شدن زبان شعر به زبان روزمره، همگام شدن با سیر تجدد در ادبیات غرب و دوری از آرایه های مرسوم و رهایی شعر از سنت اتفاقی بود که با انتشار کتاب "غریب" در سال 1941 از سوی این سه شاعر به حرکتی تازه برای سرودن در قالب های آزاد، با زبانی ساده در موضوع های گوناگون تبدیل شد که با آثار دیگر و ترجمه گزیده شعرهای اروپا ادامه یافت. کتاب "مرا زیبا به خاطر بسپار" گزیده شعرغریب ترکیه، به تازگی از سوی انتشارات بوتیمار و با ترجمه حامد رحمتی منتشر شده است. کتاب حاضر به سه دفتر "یک جفت مرغ دریایی" اثر اکتای رفعت، "تنهایی یک تلگراف خانه" اثر ملیح جودت آندای و "عموی خوبم هیتلر" اثر اورهان ولی کانیک اختصاص دارد که با هجو و طنز آمیخته اند. با رحمتی که از او سال 89 مجموعه شعر "عکاس دوره گرد" به چاپ رسیده بود، درباره این کتاب گفت و گویی داشتیم که می خوانید.
در گفت و گو با حامد رحمتی، شاعر و مترجم عنوان شد... کوروش شیوا
دلایل انتخاب عنوان "غریب" از جانب این سه شاعر و تبدیل آن به یک جریان شعری چگونه اتفاق افتاد؟
عنوان "جریان غریب یا جدید اول" نه تنها عکسالعملی نسبت به شعر سنتی و قواعد دست و پا گیر ادبی بود بلکه حتی تلنگری به جریان های مرسوم و عادت زده داشت. این جریان با تخطی از قاعده روزمره، زبان شعر را به وادی گفتار کشاند و عوالم روزمره را به زبان ساده ای مطرح کرد. به عبارتی دیگر، این سه شاعر که تجربه جنگ جهانی دوم را نیز داشتند، تصاویر گویا و دردناک جنگ را نیز با نگاه استعاری و آیرونیک به تقریر درمی آوردند که بعدها جریان غریب با استقبال شاعران جوان، طرفدران زیادی یافت که کماکان به جریانی نوگرا در کشور ترکیه مشهور است.
تفاوت نوع نگاه این سه شاعر با ناظم حکمت که خودش نوسرا بود، در چیست؟
ناظم حکمت پوسته شعر عثمانی را شکافت اما فرآیند این روشنگری مسیر پر فخامت شعر آن دیار را نپیموده بود. او به گواه طنین شعرهایش یا در زندان بود، یا در تبعید. دشمن ستیزی با شعر حکمت تمامی نداشت، زیرا بانگ آزادی اش بر چکاد آگاهی و شعور پژواک عظیمی داشت که در نهایت مجبور شد از طریق دریای سیاه به کشور روسیه بگریزد تا تن به خدمت سربازی اجباری ندهد. نوگرایی در شعر ترکیه با گام های بلند حکمت آغاز شد اما در ادامه این سه شاعر با انتشار بیانیه ها و کنفرانس های پر بار شعر و ترجمه راستین ادبیات غرب، توانستند سیمای شعر را دگرگون کنند. اورهان ولی کانیک در مقدمه کتاب "غریب" هر جامعه مستعد را پذیرای دگرگونی و نوگرایی می داند. این سه شاعر معتقد بودند که شعر نباید به قشری خاص اختصاص داشته باشد، بلکه هنر راستین باید تمام اقشار جامعه را تحت تاثیر قرار دهد. تفاوت عمده و روشن این سه شاعر در لحن و زبان شعر آنها مشهود است. آن غلظت وطن گرایی و مبارزه کمتر در شعر این سه شاعر دیده می شود. اگر به بیانیه جریان غریب نظر بیفکنیم، متوجه خواهیم شد که بیشتر به خلاقیت و بازآفرینی شعر و چگونگی هنر نویسش نظر دارند و یکی از بارقه های این فرآیند خصیصه های بارز رمانتیسیسم است که نگاه تازه ای به جهان دارد و شعر را از دریچه ای می نگرد که آغشته به مضمامین زیبا شناختی است. اما شعر ناظم حکمت بیشتر رنج انسان معاصر را به تصویر می کشد و مضامین انقلابی در شعرهایش موج می زند. خودش می گوید: «در شعر از عشق، صلح، انقلاب، زندگي، مرگ، شادي، اندوه، اميد و نااميدي سخن مي گويم. مي خواهم هرآنچه که ويژه انسان است، ويژه شعر من نيز باشد». به زعم من مشترکات عدیده ای در شعرهای این شاعران دیده می شود اما چون شاعران غریب یک قدم جلوتر از ناظم حکمت بودند، رویکردهای شعر مدرن بیشتر در آثارشان مشاهده می شود.
فاطمه گودرزی زاده
تمام زنانِ دنیا یک نفرند منبع :
منبع 


